ዴርቶጋዳ እስከ ዮቶድ ድረስ — የዴርቶጋዳ ተከታታይ መጻሕፍት በአንድ ጥራዝ

ቅምሻ

ዴርቶጋዳ እስከ ዮቶድ ድረስ የዴርቶጋዳ ተከታታይ መጻህፍት በአንድ ጥራዝ

አምስት መጻሕፍት፣ አንድ ታላቅ የሥነ-ጽሑፍ ጉዞ

በይስማዕከ ወርቁ የተጻፈው የዴርቶጋዳ ተከታታይ በኢትዮጵያዊ ልብ ወለድ ውስጥ ለየት ባለ መንገድ የሚታይ የረጅም ትንፋሽ ሥራ ነው። ታሪኩ ከዴርቶጋዳ ይጀምርና በራማቶሓራ፣ ዣንቶዣራ፣ ዮራቶራድ እየተስፋፋ እስከ ዮቶድ ይደርሳል። እስከ አሁን የሚታወቁት አምስት የዴርቶጋዳ ተከታታይ መጻሕፍት ናቸው። በተናጠል የየራሳቸው ታሪክ ቢኖራቸውም፣ በአንድ ሰፊ የታሪክ ዓለም ውስጥ የተሳሰሩ ናቸው።

ይህ ተከታታይ ፈር ቀዳጅ የስነ ጽሁፍ ሥራ የሚስበው በልብ ሰቃይነቱ ብቻ አይደለም፤ ሳይንስና ቴክኖሎጂ፣ ታሪክና ባህል፣ ፍቅርና ሰብዓዊ ግንኙነት፣ ምስጢርና ስውር ኃይል፣ እንዲሁም የአገር አስተዳደርና የማኅበረሰብ ጉዳዮች ፖለቲካ እና ጠልፎ መጣል በአንድ የልብ ወለድ ዓለም ይገናኛሉ። ሁሉም ሰው ከነዚህ ውስጥ እንደማይወጣ የዴርቶጋዳ ተከታታይ ስራዎች ያሳዩናል። ይህም መጻሕፍቱን ለልብ ሰቃይ አንባቢ ብቻ ሳይሆን ለታሪክ፣ ለሳይንስና ለማኅበራዊ ሐሳብ ፍላጎት ላለው ላቅ ላለ አንባቢም ጭምር የሚስብ ያደርገዋል። እያንዳንዱን ታሪክ በረቂቅ (Abstract) በሆነ ጽሁፉ አንዲት የተከሰተች ክስተት የመጨረሻውይዘት ብቅ ልትል ትችላለች። ይህ ከፍተኛ የአጻጻፍ ብቃት ያለው ደራሲ ያደርገዋል። ይዘቱን ከፍ አድርጎ የማይረሳ የስነ ጽሁፍ ታሪክ ያደርገዋል። ብርሃኑ ዘሪሁን በተከታታይ በሚያወጣቸው “ማዕበል” የተባለው ልብወለድ አለ እንጂ ይህን ያክል በአምስት ተከታታይ ጥራዝ ያለው ልብወለድ እያንዳንዱ ደግሞ ስትገቡበት የተለያዬ ቅርጽ የሚያሳያችሁ ልብ ወለድ እንደ ደራሲ ይስማዕከ ወርቁ እስካሁን አልታዬም።

ይስማዕከ ወርቁ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ በተለይም በተከታታይ እና ረጅም ልብ ወለድ (Serial and Multi-Volume Fiction) አፃፃፍ ዘይቤው ትልቅ አሻራ ያረፈበት፣ እጅግ ታዋቂ እና ተጽዕኖ ፈጣሪ ከሆኑት የዘመናችን ደራሲያን መካከል ግንባር ቀደሙ ነው። እሱ መጽሐፍትን በክፍል (Sequels) በማውጣት እና አንባቢን በጉጉት በማሳደግ ረገድ በኢትዮጵያ ስነ-ጽሁፍ ላይ ትልቅ ስኬት ያስመዘገበ ደራሲ ነው። የይስማዕከ ወርቁን ሥራዎች ከተከታታይ ልብ ወለድ አንጻር ስናያቸው ዋና ዋናዎቹ የሚከተሉት ናቸው፦

ሀ. የ”ዴርቶጋዳ” ተከታታይ መጽሐፍት (The Dertogada Series)
ይስማዕከ በኢትዮጵያ ሥነ-ጽሑፍ ውስጥ በሳይንስ ልብ ወለድ፣ በሀገር ፍቅር እና በምስጢራዊ ሴራ (Mystery/Thriller) ላይ ያተኮሩ እርስ በእርስ የተሳሰሩ ተከታታይ መጽሐፍትን በማውጣት ይታወቃል። ይህ ተከታታይ ስብስብ የሚከተሉትን ያካትታል፦

ዴርቶጋዳ (ክፍል 1)፦ በ2001 ዓ.ም. የታተመውና በኢትዮጵያ የስነ-ጽሁፍ ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ሽያጭ እና አንባቢ ካገኘው መጽሐፍ አንዱ ነው።

ራማቶሓራ (ክፍል 2)፦ የዴርቶጋዳን ታሪክ በቀጥታ የሚቀጥል እና ገጸ-ባህሪያቱን ይበልጥ የሚያሳድግ ሁለተኛው ክፍል መጽሐፍ ነው።

ዣንቶዣራ (ክፍል 3)፦ የታሪኩን ሰንሰለት በመቀጠል አንባቢን በምስጢራዊ ሴራዎች ውስጥ ያቆየ ሦስተኛው ክፍል መጽሐፍ ነው።

ዮራቶራድ (ክፍል 4)፦ እየጠለቀ የሚሄድ ሥራ ነው።

ዮቶድ (ክፍል 5)፦ የዚሁ ተከታታይ ታሪክ አካል ሆኖ የቀረበ መጽሐፍ ነው። ግን ይህኛው ግን እጅግ የጠለቀና ነፍስን ከሥጋ እስኪለይ ድረስ አንባቢውን በልብ ሰቀላ የሚይዝ ልቦለድ ነው።

በአጠቃላይ፣ በዴርቶጋዳ ተከታታይ ልብወለድ ውስጥ ስለ ኢትዮጵያ የተከታታይ ልብ ወለድ ጸሐፍት ሲነሳ ይስማዕከ ወርቁ መጽሐፍትን በቅደም ተከተል በማውጣት አዲስ የአንባቢ ትውልድ የፈጠረ የዘመኑ ዋና ደራሲ ነው።

ዴርቶጋዳ፤ የጉዞው መነሻ

ዴርቶጋዳ የተከታታዩ መነሻ ነው። በተሰጠው መረጃ መሠረት በ፪፼፩ ዓ.ም. በይስማዕከ ወርቁ የቀረበው ይህ ልብ ወለድ ሳይንሳዊ ዘውግን ከኢትዮጵያዊ ታሪክና ማኅበራዊ ሐሳብ ጋር የሚያገናኝ ሥራ ነው። ታሪኩ አንባቢውን ወደ ልዩ ዓለም በመውሰድ ሳይንስን፣ ምስጢርን፣ ፖለቲካንና የሰው ልጅ አስተዳደርን የፍቅርንና የሰውን ሕይወት የሚያገናኝ ልብ ወለድ ይገነባል።

ዴርቶጋዳ የሚያነሳቸው ጉዳዮች የሳይንስ ምናብ ብቻ አይደሉም። የመልካም አስተዳደር እጦት፣ የጥንት ኢትዮጵያውያን ጀግንነትና ተጋድሎ፣ ፍቅርና የኢትዮጵያውያን ምሁራን ሚና ከታሪኩ ጋር ተያይዘው ይታያሉ። በዚህም ልብ ወለዱ ሳይንሳዊ ምናብን ከአገራዊ ሐሳብ ጋር ለማገናኘት የሚሞክር ሥራ ሆኖ ይታያል።

አንድ መጽሐፍ የተጀመረውን ሌላው ይቀጥላል

ዴርቶጋዳ በአንድ መጽሐፍ ተወስኖ አልቀረም። ደራሲው ቀጣዩን ክፍል ራማቶሃራ በ፪፼፪ ዓ.ም. አጠናቆ ለሕትመት እንዳበቃ ተጠቅሷል። ይህ የተከታታዩ ታሪክ ከአንድ ጥራዝ ወሰን በላይ እየተስፋፋ መሄዱን ያሳያል።

ራማቶሓራ የቀድሞውን ታሪክ በመቀጠል አንባቢውን ወደ አዲስ ጥያቄዎችና አዲስ ግጭቶች ይወስዳል። አንዱ ምስጢር ሲከፈት ሌላው ይጀምራል፤ አንባቢውም ታሪኩን እየተከተለ የቀድሞውንና የአዲሱን ክስተት እንዲያገናኝ ይገደዳል።

ዣንቶዣራ፤ ዓለሙ ይሰፋል

ሦስተኛው ክፍል ዣንቶዣራ ነው። እዚህ ላይ የዴርቶጋዳ ዓለም ይበልጥ ይሰፋል። የቀድሞዎቹ ክስተቶች አዳዲስ ትርጉሞችን ይይዛሉ፤ ገጸ-ባህሪያትም ከአዲስ ሁኔታ ጋር ይፋጠጣሉ። የተከታታዩ ልዩ ባህሪ የሆነው ምስጢርን በምስጢር መክፈት እዚህም ይቀጥላል።

ዣንቶዣራን ሲያነብ አንባቢው ከቀድሞው ታሪክ ጋር ያለውን ትስስር በመከታተል ወደ ቀጣዩ የታሪክ ደረጃ ይገባል። ይህም አምስቱ መጻሕፍት በተናጠል የሚነበቡ ታሪኮች ብቻ ሳይሆኑ አንድ በአንድ የሚገነቡ የተከታታይ ዓለም አካላት መሆናቸውን ያሳያል።

ዮራቶራድ፤ ምስጢሩ ይጠልቃል

አራተኛው ክፍል ዮራቶራድ ነው። በዚህ ክፍል የጋሙስ ሥውር ኃይል፣ የጣና ሐይቅ አካባቢ የሚካሄዱ እንቅስቃሴዎች፣ የተደበቀ ሀብትና የጥቁር ሳጥን ምስጢር የታሪኩን ውጥረት ይጨምራሉ። እውነትን ለማወቅ የሚደረገው ጥረት የበለጠ አደገኛ ይሆናል።

ይህ ክፍል አንባቢውን “ምስጢሩ ምንድነው?” ብሎ እንዲጠይቅ ብቻ አያደርገውም፤ “ምስጢሩን ማወቅ ለማን ይጠቅማል?” እና “እውነቱ ሲገለጥ ምን ይለወጣል?” የሚሉ ጥያቄዎችንም ያስነሳል።

ዮቶድ፤ ጥያቄዎቹ ይበዛሉ

አምስተኛው ክፍል ዮቶድ ነው። ከዚህ ክፍል ጋር የተያያዙት የዴርቶጋዳ ዋና ሰው ሆኖ የተከሰተው የኪሩቤል መጥፋት፣ የተቃጠሉ ፋይሎች፣ ከጣና ሐይቅ በታች የሚገኘው ምስጢራዊ ዋሻና የስውር ኃይሎች እንቅስቃሴ የታሪኩን ስፋት ይጨምራሉ።

እዚህ ላይ አንባቢው አንድ ቀላል ጥያቄ ሊጠይቅ ይችላል። የዴርቶጋዳ ዓለም ቀላል መልስ አይሰጥም። አንድ ጥያቄ ወደ ሌላ ጥያቄ ይመራል፤ አንድ ምስጢር ሌላ ምስጢር ይከፍታል።

የሳይንስ ምናብ እና የኢትዮጵያ ሐሳብ

የዴርቶጋዳ ተከታታይ ከሚለየው ነገር አንዱ ሳይንስን ከኢትዮጵያዊ ሐሳብ ጋር ለማገናኘት የሚያደርገው ጥረት ነው። የዘመናዊ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ምናብ ከኢትዮጵያ ታሪክ፣ ከአገር ፍቅር፣ ከጀግንነትና ከምሁራን ሚና ጋር ይገናኛል።

አንባቢው ታሪኩን እየተከተለ ስለ ሳይንስ፣ ስለ ማኅበረሰብ፣ ስለ አገር እና ስለ ሰው ምኞት ማሰብ ይጀምራል።

ተወዳጅነትና የሽያጭ ታሪክ

በተሰጠው መረጃ መሠረት ዴርቶጋዳ በአንድ ዓመት ውስጥ አስር ጊዜ በመታተምና በመጀመሪያ እትሙ ከ200,000 በላይ ቅጂዎች በመሸጥ በኢትዮጵያ የመጽሐፍ ሽያጭ ታሪክ ውስጥ ከፍተኛ ደረጃ እንደያዘ ተገልጿል። ይህ ቁጥር በተለይ የመጀመሪያውን ዴርቶጋዳ የሚመለከት መረጃ ነው።

በመሆኑም ዴርቶጋዳ ብቻውን እስከ አንድ ሚሊዮን በላይ ታትሟል የሚል ሀሳብ አለ። ሆኖም የአምስቱ መጻሕፍት ጠቅላላ ህትመት እጅግ ከፍተኛ ሊሆን ይችላል። ይህም በመሆኑ ደራሲው በዴርቶጋዳ ተከታታይ ስራዎች ያገኘውን ገቢ ለማተሚያ ቤት ወጪ አድርጎታል። በተለይም ብዙ የሌላ ሰው መጻህፍት እና ጋዜጦች እና መጽሔት በከፈተው ማተሚያ ቤት፣ በኢትዮጵያ አቆጣጠር በ2009 ዓ.ም ( እ.ኤ አ 2017) የመኪና አደጋ እስኪደርስበት ድረስ በመጽሐፍት ያገኘውንና ለስነ ጽሁፍ አበርክቶ ስነ ጽሁፍ ላይ አበርክቷል።

አጠቃላይ የዴርቶጋዳ ተከታታይ ስራዎች በአንድ ቅጽ ሲታተሙ 1,176 ገጽ ናቸው። ይህ ቁጥር በራሱ ብቻ የተከታታዩን ስፋት ያሳያል። ከ1,176ገጽ በላይ የሚዘልቀው ይህ የሥነ-ጽሑፍ ጉዞ አንድ ታሪክን ብቻ አይነግርም፤ ለብዙ ገጸ-ባህሪያት፣ ለብዙ ምስጢሮች፣ ለብዙ ግጭቶችና ለብዙ ሐሳቦች ቦታ ይፈጥራል። ስለዚህ ጥማችሁን በአንድ ለመቁረጥ የምተነሱ አንባብያን ካላችሁ የጥቅሉን መግዛት ያሻል።

የደራሲው አቋም

በተሰጠው ጽሑፍ መሠረት ይስማዕከ ወርቁ ከሥራዎቹ ጋር በተያያዘ የሚቀርቡ ትችቶችን እንደ ማበረታቻ የሚመለከት አቋም አለው። “ትችቶች ምንም መጥፎ ቢሆኑ ይበልጥ እንድሰራ ያደርጉኛል” የሚለው አባባል በዚህ ጽሑፍ የተጠቀሰው የእርሱ አቋም ነው።

ይህ አቋም ደግሞ የተከታታዩ ሥራ ከአንድ መጽሐፍ ወደ አምስት መጻሕፍት ለመድረሱ ከተጠቀሱት የደራሲው የሥራ ባህሪያት ጋር ይጣጣማል። ከዴርቶጋዳ ጀምሮ እስከ ዮቶድ የደረሰው ጉዞ የረጅም ጊዜ የፈጠራ ሥራ ውጤት ሆኖ ይታያል።

ከዴርቶጋዳ በላይ

ይስማዕከ ወርቁ በአጠቃላይ ሁለት የግጥም መድብሎችና ከዴርቶጋዳ ተከታታይ ስራዎች ጨምሮ አስራ ሦስት ረጃጅም ልቦለዶችን ለንባብ ያበቃ የዘመናችን ተወዳጅ ደራሲ ነው። በዚህ ሰፊ የፈጠራ ሥራ ውስጥ የዴርቶጋዳ ተከታታይ ግን በተለይ በአምስት ተከታታይ ጥራዞች የተዘረጋ በመሆኑ ልዩ ቦታ ይይዛል።

ብዙ የኢትዮጵያ ምሁራንም ዴርቶጋዳ የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሑፍ “አንድ እርምጃ ወደፊት” ያራመደ ሥራ እንደሆነ በመጻፋቸው ተገልጿል። ይህ አመለካከት መጽሐፉ ከተራ መዝናኛ ታሪክ በላይ በሥነ-ጽሑፍ ዘውግና በሐሳብ ደረጃ ያለውን ተጽዕኖ ለመገምገም የሚያስችል መነሻ ይሰጣል።

መደምደሚያ

ዴርቶጋዳ፣ ራማቶሃራ፣ ዣንቶዣራ፣ ዮራቶራድ እና ዮቶድ በአንድ ላይ ሲታዩ ተከታታይ መጻሕፍት ብቻ አይደሉም፤ ከሳይንስ ምናብ እስከ ታሪክ፣ ከፍቅር እስከ ምስጢር፣ ከጀብዱ እስከ ማኅበራዊ ሐሳብ የሚዘልቅ ሰፊ የልብ ወለድ ዓለም ይሆናሉ።

ከ1,176 ገጽ አካባቢ የሚደርሰው ይህ የንባብ ጉዞ የሚጀምረው ከዴርቶጋዳ ጋር ሲሆን የሚቀጥለው በራማቶሓራ፣ ዣንቶዣራ እና ዮራቶራድ በኩል አልፎ በዮቶድ ይቀጥላል። እያንዳንዱ ጥራዝ የቀድሞውን ታሪክ ሲያስፋፋ አዲስ ጥያቄ ያነሳል፤ አንባቢውንም እስከ መጨረሻው ድረስ የሚያስከትል የምስጢር ጉዞ ይፈጥራል።

ምናልባትም የዴርቶጋዳ ተከታታይ ትልቁ ስኬት ይህ ሊሆን ይችላል፤ አንባቢውን ታሪኩን ብቻ እንዲያነብ ሳይሆን፣ ከታሪኩ በኋላ ያለውን ዓለም እንዲጠይቅ ማድረግ። አምስት መጻሕፍት። በረጅሙ ለመተንፈስ የ1,176 ገጾችን አንብቡ። አንድ ታላቅ የሥነ-ጽሑፍ ዓለም። ዴርቶጋዳ እስከ ዮቶድ—ጉዞው ይቀጥላል።